Cây cỏ xước có tác dụng gì, chữa bệnh nào?

Cỏ xước là cây thuốc có công dụng trị sỏi thận, xương khớp thần kỳ. Cây cỏ xước là một loại cây thân thảo mọc hoang khắp nơi. Đây là một vị thuốc nam quý và có công dụng điều trị được rất nhiều loại bệnh. Nhưng vẫn còn nhiều người chưa biết được hết công dụng của loài cây trong việc điều trị bệnh. Vậy chúng ta cùng tìm hiểu xem cây cỏ xước chữa bệnh gì, có tác dụng như thế nào trong bài này nhé.

Cây cỏ xước là gì?

Cỏ xước, còn gọi là ngưu tất nam, thổ ngưu tất (danh pháp hai phần: Achyranthes aspera) là một loài thực vật thuộc họ Dền (Amaranthaceae).

Cây cỏ xước thường mọc ở đâu?

Cỏ xước phân bố hầu hết khắp các vùng phía đông và nam châu Á như: Nhật Bản, Trung Quốc, Triều Tiên, Lào, Thái Lan….

Ở Việt Nam, cây cỏ xước mà chúng ta thường hay gặp là loại cỏ xước lông trắng, mọc hoang khắp cả nước, những chỗ ven đường và nương rẫy hay những nơi có nhiều ánh sáng và có nguồn dinh dưỡng tốt ở đất.

Cây cỏ xước

Cây cỏ xước

Cách nhận biết cây cỏ xước

Cây cỏ xước là một loại cây mọc hoang ở ven đường, sống lâu năm, thường hay bắt gặp loại cây này ở những vùng quê, những khu vực có ánh sáng và đất tốt.

Cây cỏ xước thường có chiều cao khoảng 50 – 60cm, có thể cao tới gần 1m. Thân có lông mềm. Nhiều hoa và thường mọc thành bông ở ngọn mỗi cành nhỏ, dài 20-30cm.

Quả của cây cỏ xước thường mỏng, hình túi, có thành rất mỏng. Hạt của cây cỏ xước hay có rất nhiều sau mỗi quá trình thụ vấn và có hình trứng dài. Lá có hình trứng, mọc đối xứng, mép lá lượn sóng. Có lá bắc nhọn như gai, dễ mắc vào quần áo khi ta đụng phải.

Cây cỏ xước có mấy loại?

Cây cỏ xước được chia thành 4 loại, theo khác biệt địa lý mà loài Cỏ xước có một số thứ/giống (varietas) được ghi nhận như sau:

  • Achyranthes aspera var. argentea: Cỏ xước lông trắng
  • Achyranthes aspera var. aspera: Cỏ xước xù xì (nguyên chủng)
  • Achyranthes aspera var. indica: Cỏ xước Ấn Độ
  • Achyranthes aspera var. rubrofusca: Cỏ xước màu xám đỏ

Chủ yếu thường thì ở nước ta hay bắt gặp loại cây cỏ xước lông trắng và được thu hái hoặc điều chế ra các bài thuốc nam trong việc chữa bệnh.

cay co xuoc 1

Bộ phận dùng

Toàn thân cây cỏ xước. Trong đó, phần rễ được sử dụng làm thuốc chữa bệnh nhiều nhất.

Thu hái – sơ chế

Cây cỏ xước được thu hoạch quanh năm. Cả cây được đem về rửa sạch, cắt riêng phần rễ, thân , lá, thái mỏng rồi đem phơi hoặc sấy khô.

Trường hợp chỉ thu hoạch rễ, vụ thu hoạch chủ yếu là vào mùa đông. Lúc này thân và lá đang héo khô và rễ đã phình to. Rễ cây được đào lên, cắt bỏ rễ nhỏ. Phơi rễ cho đến khi vỏ ngoài nhăn lại rồi hun khói vài lần với lưu huỳnh. Cuối cùng, cắt bỏ phần đầu nhọn của rễ, thái lát mỏng, phơi khô.

Bảo quản dược liệu

  • Dược liệu khô cần được để nơi khô ráo. Tránh để gần nguồn nước sinh hoạt trong nhà hoặc ở môi trường ẩm ướt.

Thành phần hóa học của cây cỏ xước

Trong cỏ xước chứa các thành phần:

  • Saponin tritecpenoid
  • Muối kali
  • Arginine
  • Alkaloids
  • Amino axit
  • Acid oleanolic
  • Polysaccharide
  • Muối kali
  • Sắt
  • Glucid
  • Đồng
  • Glucoza
  • Nước
  • Ptotid
  • Chất xơ
  • Chất tro
  • Vitamin C
  • Caroten

Vị thuốc cỏ xước

Tính vị

  • Tính mát
  • Vị đắng, chua

Quy kinh

  • Cỏ xước có khả năng quy vào 2 kinh Can, Thận

Cây cỏ xước có công dụng gì?

Cây cỏ xước thường có tính mát, chua và vị đắng có tính mát, chua, tác dụng giải độc thanh nhiệt, lợi tiểu và giúp ích rất nhiều đối với gan và thận. Do đó, cây cỏ xước có tác dụng đó là giúp điều trị các triệu chứng tiêu viêm, hoạt huyết và các bệnh liên quan đến xương khớp đặc biệt hiệu quả như cây cỏ xước chữa viêm khớp dạng thấp, bệnh thoát vị đĩa đệm và đau nhức xương khớp cực kỳ hiệu quả.

Ngoài ra, cây cỏ xước có công dụng trong việc điều trị một số các bệnh khác như: trị cảm cúng, sổ mũi, sốt rét, bệnh tiểu đường, bệnh trĩ, sỏi thận và các bệnh ở phụ nữ như đau bụng kinh, kinh nguyệt không đều.

1024px Achyranthes aspera at Kadavoor

Cỏ xước có tác dụng gì? Chữa bệnh gì?

– Theo Đông y:

Cây cỏ xước có tác dụng huyệt huyết, bổ can thận, mạnh gân cốt, trừ ứ, điều kinh, thông tiểu, giải nhiệt, giảm đau. Chủ trị:

  • Bầm máu
  • Viêm gan
  • Nhiễm trùng thận
  • Tăng huyết áp
  • Tăng cholesterol máu
  • Sốt
  • Bệnh gout
  • Kinh nguyệt không đều
  • Bế kinh…

– Công dụng của cây cỏ xước theo nghiên cứu hiện đại:

  • Cỏ xước giúp đẩy mạnh khả năng tổng hợp protein trong cơ thể
  • Thử nghiệm trên ếch cho thấy dịch chiết cồn cỏ xước gây ức chế tim ếch, khiến mạch máu giãn nở nên có tác dụng hạ áp, làm hưng phấn các cơ ở tử cung.
  • Một số chất trong cỏ xước có tác dụng kích thích tiểu tiện, giảm đường và cholesterol trong máu, nâng cao chức năng hoạt động của gan
  • Hoạt chất saponin trong dược liệu kích thích co bóp cơ trơn tử cung
  • Thành phần ecdysterone là một chất chống mang thai, ảnh hưởng đến sinh sản
  • Cồn chiết xuất từ cỏ xước gây ức chế trên tim động vật nhỏ. Trong khi đó, nước sắc từ dược liệu này lại thể hiện tính ức chế đối với cơ tim chó.
  • Cỏ xước chống viêm, giảm đau, tăng cường hệ miễn dịch của cơ thể
  • Thử nghiệm trên chuột lớn cho thấy cỏ xước làm giảm độ dính máu, chống đông máu
  • Ngoài ra, hoạt chất Ecdysterone trong cỏ xước còn thể hiện rõ đặc tính giảm mỡ, giảm đường

Cách dùng và liều lượng:

  • Ngày dùng 12 – 20g dưới dạng thuốc sắc hoặc giã đắp ngoài da

Tác hại của cây cỏ xước

Hiện chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào chứng minh về tác hại của cây cỏ xước. Tuy nhiên một số đối tượng có thể bị dị ứng với thành phần của dược liệu gây ra những tác dụng phụ như nổi mẩn, ngứa da, tức ngực, khó thở, buồn nôn, choáng váng, trong người bứt rứt khó chịu…

Ngưng sử dụng cỏ xước ngay nếu bạn nhận thấy bất kì dấu hiệu xấu nào xảy ra sau khi dùng thuốc.

Bài thuốc chữa bệnh sử dụng cây cỏ xước

Cây cỏ xước có tác dụng chữa viêm gan, viêm thận (kể cả tiểu vàng thẫm, tiểu đỏ, đái ra sỏi, viêm bàng quang):

  • Bài thuốc bao gồm cỏ xước (30g), rễ cỏ tranh (15g), mã đề (15g), mộc thông (15g), huyết dụ (15g), lá móng tay (15g), huyền sâm (15g) rồi đem tất cả nguyên liệu trên sắc lấy nước uống, ngày uống 3 lần.

Cây cỏ xước có tác dụng chữa bệnh mỡ máu cao (gồm có huyết áp cao, xơ vữa động mạch, nhức đầu, ù tai, chóng mặt, mờ mắt):

  • Bài thuốc bao gồm cỏ xước (16g), hạt muồng sao vàng (12g), xuyên khung (12g), hy thiêm (12g), nấm mèo (10g), đương quy (16g), cỏ mực (20g) rồi sắc tất cả các nguyên liệu trên chung với nhau và ngày uống 3 lần. Uống liên tục trong vòng từ 20 ngày đến 30 ngày.

Cây cỏ xước có tác dụng chữa bệnh viêm đa khớp dạng thấp

  • Bài thuốc bao gồm rễ cỏ xước tẩm rượu sao 20g, tang ký sinh 16g, độc hoạt 12g, dùng thêm một số loại như tế tân 6g, cũng tục đoạn, bạch thược, đương quy tất cả 12g, thêm đảng sâm, tần giao quế chi cũng 12g.. uống trong 1 tuần là hết.

Cây cỏ xước có tác dụng chữa bệnh gút

  • Bài thuốc bao gồm lá lốt 15g, rễ cây vòi voi 15g, rễ bưởi bung 15g, tất cả thái mỏng sao vàng, sắc lấy nước đặc rồi chia ngày uống 3 lần trong ngày. Dùng liên tục từ 7 đến 10 ngày, mỗi ngày một thang.

Cây cỏ xước giúp chữa kinh nguyệt không đều, huyết hư

  • Bài thuốc bao gồm rễ cỏ xước 20g, cỏ cú (tứ chế) 16g, nghệ xanh 16g, rễ gai (gai lá làm bánh) 30g, ích mẫu 16g, sắc tất cả các vị thuốc với nhau rồi uống ngày 1 thang, chia 3 lần, uống trong vòng 10 ngày.Lưu ý, không dùng cho người có thai.

Cây cỏ xước có tác dụng chữa suy thận, phù thũng, nặng chân, vàng da

  • Bài thuốc bao gồm cỏ xước sao 30g, cúc bách nhật cả cây 30g, mã đề cả cây 30g, cỏ mực 30g, sắc ngày uống 1 thang, chia 2 – 3 lần, uống liền trong 7 – 10 ngày.

Cây cỏ xước có tác dụng chữa sổ mũi do viêm mũi dị ứng

  • Bài thuốc bao gồm rễ cỏ xước 30g, lá diễn, đơn buốt mỗi vị 20g sắc với 400ml nước đun cạn đến khi còn 100ml, tốt nhất nên uống hết trong ngày và uống khi thuốc còn ấm. Dùng thuốc liên tục trong 5 ngày.

Chữa tắc kinh hoặc bế kinh ở phụ nữ

  • Dùng 1 thang thuốc gồm 10g cỏ xước, 10g cây sung úy. Mỗi thang sắc uống làm 3 lần trong ngày.

Trị mụn, làm đẹp da

  • Cây cỏ xước rửa sạch với nước muối, băm nhỏ rồi giã nát. Vắt nước cốt thoa lên da hoặc những nơi có mụn 2 lần mỗi tuần. Mỗi lần đắp trong 30 phút.
  • Cách làm được tiến hành như sau: Cỏ xước sau khi được hái về thì đem rửa sạch với nước, giã nhỏ và đắp lên mặt để khoảng từ 20-30 phút để cho các tinh chất có trong cỏ xước được thẩm thấu vào da. Thực hiện như vậy khoảng 2 lần 1 tuần và vào mỗi buổi tối trước khi đi ngủ. Làm thường xuyên cách này có thể giúp cho làn da của chị em được mịn màng và sạch mụn.

Lưu ý khi sử dụng cây cỏ xước

– Đối tượng không nên dùng cỏ xước

  • Phụ nữ mang thai
  • Người đang trong giai đoạn hành kinh ra nhiều máu
  • Nam giới đang bị di tinh, mộng tinh
  • Người có vấn đề về dạ dày, đường ruột nên thận trọng khi dùng vì có thể gây tiêu chảy, đau bụng

– Kiêng kỵ khi dùng cây cỏ xước

  • Ghét Huỳnh hỏa
  • Sợ Bạch tiền
  • Ghét Qui giáp, Lục anh

Trên đây là những thông tin về cây cỏ xước và những bài thuốc từ cây cỏ xước có thể giúp chúng ta chữa một số bệnh thường gặp. Hi vọng có thể giúp bạn đọc hiểu hơn về cây cỏ xước và những công dụng của loại cây này trong việc điều trị bệnh và làm đẹp.

♥ Có thể bạn quan tâm

» Cây mã đề với 28 tác dụng chữa bệnh

» Tác dụng của cây tầm gửi

» Những công dụng Lá Mơ

» Tác dụng của bồ công anh

Bài viết cùng chuyên mục